* ( « وَكَذلِكَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا وَجَدْنا . . . » ) * يعنى تمسك به تقليد اختصاص به اينان ندارد ، بلكه ، عادت ديرينه امتهاى مشرك گذشته نيز بوده . و ما قبل از تو به هيچ قريه اى رسول نذيرى يعنى پيامبرى نفرستاديم ، مگر آنكه توانگران اهل آن قريه هم به همين تقليد تشبث جستند ، و گفتند : « ما اسلاف و نياكان خود را بر دينى يافتيم ، و همان دين را پيروى مىكنيم ، و از آثار پدران دست برنمىداريم ، و با آن مخالفت نمىكنيم » . و اگر در آيه مورد بحث اين كلام را تنها از توانگران اهل قريه ها نقل كرده ، براى اين است كه اشاره كرده باشد به اينكه طبع تنعم و نازپروردگى اين است كه وادار مىكند انسان از بار سنگين تحقيق شانه خالى نموده ، دست به دامن تقليد شود . * ( « قالَ أوَ لَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْه آباءَكُمْ . . . » ) * گوينده اين سخن همان نذيرى است كه فرمود به سوى قريه ها مىفرستاديم . و خطاب نذير در اين جمله به همان نازپروردگان متنعم است ، و به تبع ، شامل ديگران هم مىشود . جمله * ( « أوَ لَوْ جِئْتُكُمْ » ) * عطف بر محذوفى است كه كلام بر آن دلالت دارد ، و تقدير كلام چنين است : « قال انكم على اثارهم مقتدون و لو جئتكم باهدى مما وجدتم عليه آباءكم - گفت : آيا آثار نياكان را پيروى مىكنيد ، هر چند كه من هدايتى بهتر از آن آثار آورده باشم » ؟ و حاصل كلام اينكه : آيا شما هم چنان به دين نياكان خود پابند هستيد ، هر چند كه آنچه از دين كه من برايتان آوردم هدايتى صحيحتر از آن باشد ؟ و اگر نذير نامبرده ، دين حق خود را هدايت بيشتر و صحيحتر دانسته با اينكه دين نياكان مشركين مشتمل بر هدايت نبوده ، از باب مجازات و مدارات با خصم است ، نه اينكه بخواهد بگويد دين شما مشركين هم هدايت است ، ولى دين من هادىتر است . * ( « قالُوا إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِه كافِرُونَ » ) * - اين جمله پاسخ مشركين است به كلام نذير نامبرده ، كه فرمود : « آيا حتى در صورتى كه دين من هدايت بيشترى باشد ؟ » . ولى پاسخ آنان در حقيقت پاسخ نيست ، بلكه تحكم و زورگويى است . * ( « فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ » ) * يعنى نتيجه آن فرستادن نذير و اين لجبازى و تقليد كوركورانه مشركين اين است كه ايشان را به جرم تكذيبشان هلاك كرديم ، پس بنگر كه عاقبت پيشينيان اهل قرى چه بود . و اين تهديدى است به قوم رسول خدا ( ص ) .